Rosa Miriam Elizalde – La Jornada (México)

No 2003, antes de os EUA lanzaren a guerra contra o Iraq, unha cámara rexistrara durante horas un encadre fixo de Bagdad. Mais o epígrafe da páxina era o máis importante: NON SON NÚMEROS. Non mostraba mapas militares nin partes de guerra, senón unha rúa con carros, traballadores, xente que ía e viña por unha cidade a piques de ser bombardeada. A cámara non evitóu a invasión. Con todo, fixo algo indispensábel: pór rostro a quen pronto serían reducidos a estatísticas.

Vinte e tres anos despois compre acender outra cámara, esta vez sobre Cuba. Non para negar os seus erros internos, a súa infraestrutura eléctrica envellecida ou os danos acumulados por moitos furacáns. Achacar cada apagamento a Washington sería pouco serio. Mais sería igualmente deshonesto non mencionar que os EUA converteron o combustiíbel que chega á illa en obxectivo explícito de presión sobre terceiros países.

Antes, o goberno de Washington determinaba que paises podían comerciar con eles. Agora, a Orde Executiva 14404, emitida 1º de maio, faculta aos EUA para sancionar persoas e entidades estranxeiras que comercian con Cuba, particularmente no sector enerxético, aínda que esas actividades se acomoden as Leis dos paises que as realizan.

Está ben claro: o goberno dos EUA vai máis alá da tradicional aplicación extraterritorial do bloqueo e arrógase o dereito de pasar por riba das xurisdicións de cada nazón para converter en sancionábel dende Washington o que pode ser perfectamente legal en Roma, Madrid, Cidade de México ou calqueroutra capital.

A lei estadunidense convértese así nun instrumento de coerción universal e o Dólar, nunha xurisdición de facto. Coñecidas estas premisas, ten sentido que Trump logre rebautizar á Terra como Planeta América que inda por riba soa a cómic da axencia Marvel.

Que resultados produce unha arquitectura de sancións cando baixa dos decretos á casa de cada cubano? En comida que se bota a perder durante apagamentos prolongados; en pais que abanican a un naipelo para que poida durmir; nun neno que ten que facer os deberes a luz dunha vela; en contedores con medicamentos que non chegan; en bombas de auga que deixan de funcionar e obrigan a cargar cubos escaleiras arriba.

Bruno Rodríguez, ministro de Relacións Exteriores de Cuba, fala de meses con apenas dúas ou tres horas de electricidade ao día en moitos lugares da illa e de danos en cadea para a saúde, a alimentación e o transporte. A ONU informou 1º de maio que máis de 96 mil operacións foran pospostas polos cortes eléctricos; uns11 mil correspondían a ciruxías infantiles. Un mes despois falaba xa de máis de 100 mil cirurxías aprazadas. A falta de combustible golpeaba asemade as diálises, as incubadoras, a auga e a distribución de alimentos. Non é metáfora: cando falta a enerxía no hospital pediátrico de Santiago de Cuba, unha máquina pode deixar de fornecer osíxeno e converterse na sentenza de morte dun bebé.

O informe cubano presentado polo chanceler, que se discutirá en outubro próximo na ONU, ten, ademais, nomes concretos. Diego, diagnosticado de cancro aos 15 anos, debe desprazarse coa súa nai, Licet Rodríguez, entre Villa Clara e A Habana para recibir tratamento. A pregunta dela –“que ocorre se o hospital se detén?”– contén toda a discusión moral. Non estamos a falar de “presión máxima” como unha abstracción diplomática, senón do momento preciso en que o equipo de radioterapia necesita estar conectado para que o fillo de Licet non se dilúa nunha cifra nin a súa vida termine confundida co ruído de fondo do “Planeta América”.

Marco Rubio, ministro de Exteriores dos EUA recoñeceu que “traxicamente, o pobo cubano está a sufrir” e repite unha e outra vez que as sancións buscan presionar ao goberno cubano, non ao pobo. Os seus pretextos evitan a expresión “dano colateral”, pero esta sobrevoa, como en Gaza ou en Iraq, para desviar a responsabilidade cara á vítima e facer que o abominábel parézanos benigno, como dicía Howard Zinn.

O debate non pode reducirse a estar a favor ou en contra do goberno cubano. O dilema ético é anterior: se pode considerarse lexítima unha política que pretende modificar a conduta dun Estado mediante medidas cuxo efecto previsible sexa aumentar a vulnerabilidade material de toda unha sociedade. E hai outra pregunta que excede a relación entre Cuba e os EUA: con que lexitimidade pode Washington sancionar a cidadáns, empresas, bancos ou institucións de terceiros países por realizaren actividades que son legais baixo as súas propias leis e que non teñen lugar no territorio dos EUA?

A cámara colocada nas rúas de Bagdad non salvou ao Iraq da guerra nin evitou os horrores de Abu Ghraib, mais deixou unha advertencia que segue a ignorarse. Cando se fala de castigos que poden traducirse en barrís, megavatios ou contedores que non chegan, miremos quen camiña polas rúas: o fillo de Licet, a avoa de alguén, unha nai, un pai, os nenos dunha escola. Non son números.

Versión en Galego de Dora Serantes para TSA

Yuri Carrazoni – Nós Diario – Editorial publicado o 27.08.26

Cada ano repítese o mesmo xesto. Un presidente dos Estados Unidos asina un papel, case sen ruído mediático, e prorroga por un ano máis o bloqueo comercial contra Cuba. Este ano tocoulle de novo a Donald Trump facelo até setembro de 2027. Unha rutina con medio século de historia que provoca o afogamento dun país enteiro. Chaman “interese nacional” ao que non é máis que un cerco que leva décadas asfixiando a economía cubana, agora combinado cun cruento bloqueo petroleiro: a illa precisa para funcionar con normalidade que cada mes descarguen polo menos oito buques; porén, no que vai de ano recibiu apenas un. O resultado é coñecido: apagadas interminábeis, escaseza de alimentos e medicinas, unha industria minguada polas sancións estadounidenses, un turismo en caída libre… En definitiva, unha nación que non se permite que funcione e prospere polo mandato divino do autoproclamado adaíl do “mundo libre” —curioso concepto de liberdade—. A illa resiste, pero a poboación civil acaba pagando a factura. E como cada ano, cando Cuba leve de novo á ONU a súa resolución contra o bloqueo e a maioría esmagadora do mundo volva votar en contra del, Washington dará palmas coas orellas. A prórroga de 2027 non é xestión rutineira: é a confirmación de que o castigo colectivo segue sendo unha política de Estado.

O alcalde de Láncara (Lugo), Darío Piñeiro, instou publicamente a retirada do monumento ao heroe nacional de Cuba José Martí que se erixiu no Centro de Interpretación da Emigración Galega, situado na mesma localidade, afirmando que “os veciños perciben a estatua como un insulto ao revivir un clima de confrontación que retrotrae a épocas escuras como a Guerra de Cuba”.

Ante esta afirmación, resulta necesario recordar algúns datos históricos clarificadores. José Julián Martí Pérez (1853-1895), coñecido no seu país como O Apóstolo, foi o principal organizador da loita pola independencia da illa caribeña cando era colonia española. Para lograr ese obxectivo, fundou o Partido Revolucionario Cubano en 1892. Por defender os seus principios, Martí sufriu prisión e exilio, morrendo posteriormente en combate aos 42 anos. Na actualidade, é obxecto de admiración por parte de toda a poboación cubana sen distinción de ideoloxías.

Alén do seu labor político, Martí foi ensaísta, pedagogo, xornalista e, xunto a Rubén Darío ou Juan Ramón Jiménez, un dos máis relevantes poetas do movemento modernista. A súa obra completa ocupa 25 volumes e, en torno á súa figura, téñense realizado miles de libros e congresos académicos.

En recoñecemento aos seus méritos, hai estatuas de Martí en Pontevedra, Oleiros, Vigo ou Santiago de Compostela, cidade esta última onde se celebra anualmente unha ofrenda floral con participación de todos os partidos con representación municipal. Fóra de Galicia, existen esculturas súas en moitas cidades, como Cádiz, La Laguna, Madrid, Xixón, Berlín, Bruxelas, Lisboa, París, Roma ou Viena. Levan o seu nome innumerables rúas, parques e avenidas.

Instará o alcalde de Láncara aos municipios desas cidades a retirar os mencionados monumentos?

Darío Piñeiro sostén así mesmo que a estatua causa “indignación social” por revivir a Guerra de Cuba. Se a alguén lle ten que resultar extremadamente dolorosa esa lembranza é ao pobo cubano. Durante a ocupación española, unha parte dos habitantes eran escravos. Os sufrimentos da poboación superaron todos os límites de crueldade cando, en 1896, o Capitán Xeneral da Illa, Valeriano Weiler, estableceu campos de concentración, denominados “reconcentraciones”, que consistían en forzar a centos de miles de residentes nos núcleos rurais a desprazarse cara a zonas controladas polo Exército Español. A causa das enfermidades e da fame, calcúlase que houbo entre 150.000 e 200.000 mortes, a décima parte da poboación total. Unha breve consulta en calquera manual de historia pode dar fe deste dato tan monstruoso.

Esa indignación do pobo cubano perpetúase hoxe en día pola persistencia do bloqueo de EE UU, iniciado en 1962, nunha época na que este país mantiña un sistema de segregación racial que privaba dos seus dereitos ás persoas negras, ao tempo que apoiaba sanguinarios ditadores como Alfredo Stroesner, François Duvalier, Rafael Trujillo ou Anastasio Somoza. O bloqueo, que leva máis de 60 anos asfixiando a economía cubana, acadou nos últimos meses unha extrema atrocidade: o Goberno norteamericano impide a chegada de petróleo á Illa, buscando o seu colapso total, xa que o combustible, ademais de usarse no transporte, emprégase tamén nas termoeléctricas para xerar electricidade, imprescindible para o funcionamento de hospitais, escolas ou centros de traballo.

Cuba encóntrase nunha situación crítica: sen transporte, con cortes continuos de subministración eléctrica, con escaseza de alimentos e con miles de persoas sen recibir a atención médica que necesitan. Estamos ante unha violación flagrante do dereito internacional, que, na Convención de Xenebra prohibe o uso da fame como arma de guerra, un feito cualificado como crime pola Corte Penal Internacional.

Estamos, pois, ante unha barbarie do Goberno de Donald Trump que si é merecedora da “indignación social” e que debe ser combatida ata a súa desaparición.

Valentín Alvite Gándara

Raúl Antonio Capote – internacionales@granma.cu

O informe do Departamento de Estado publicado 20 de xullo baixo o título Cuba:The Capital of 21st Century Subversion, accesibel a través do dominio oficial de Washington STATE.GOVT, acusa a Cuba de fomentar o extremismo de esquerda nos EUA e de tecer unha rede de espionaxe e influencia para socavar os intereses dos EUA en todo o planeta. O texto carece de probas, vai armado por unha narrativa ideolóxica que recicla tópicos da Guerra Fría e omite de xeito sistemático o contexto de agresión asimétrica coa que sucesivos governos dos EUA veñen agredindo a Illa durante máis de seis décadas.
A tese conspirativa é o eixo do manifesto: un estado estranxeiro (Cuba) instrumentaliza movementos sociais, académicos e políticos dos EUA para desestabilizar a orde interna e alterar as relacións exteriores do Imperio. Habana constrúe, dacordo con este relato quimérico unha rede de espionaxe e de influencia que acubilla organizacións lexítimas da esquerda estadounidense. O texto non aporta instruccións, non identifica axentes cubanos, non contén probatoria escrita ou grabada nin documentación desclasificada. O Dereito e a práctica diplomática esixen que acusacións de tal gravidade –que implican violación da soberanía e inxerencia en asuntos internos– estea sustentada por probas.

O informe aporta unha colección de inferencias e unha retórica de culpabilidade por asociación: o mero feito de un colectivo compartir posturas críticas cara ao bloqueo ou establece intercambios académicos con institucións cubanas, convértese en indicio de subordinación a unha presunta estratexia de intelixencia conspirativa contra a estabiliidade dos EUA.

Non é a primeira vez que o Departamento de Estado ou Ministerio de Relacións Exteriores bota man deste patrón. Relatores da ONU e organizacións como Amnistía Internacional ten denunciado ausencia de probas de parte dos EUA cando denuncia países que non se aliñan coa súa política internacional.

Neste caso concreto, a ausencia de probas converte ao informe nun exercicio de propaganda: a discrepancia de Cuba coa política exterior dos EUAé presentada como ilexítima per se, mentres calquera afinidade ideolóxica co proxecto socialista cubano queda automaticamente codificada como parte dunha «operación de espionaxe hostil». Este xeito de argumentar ten dúas consecuencias graves. A primeira, é que nega o direito de se expresaren políticamente a organizacións afroamericanas, sindicatos, colectivos antirracistas, movementos pola xustiza climática ou de solidariedade que actúan nos EUA. O informe infantiliza á sociedade civil e ignora décadas de historia do internacionalismo solidario.

A oposición ao bloqueo non é un invento da Habana: foi defendidas argumental e organizativamente por premios Nobel, líderes relixiosos, incluída a Conferencia Episcopal dos EUA e aparece en múltiples resolucións da Asemblea Xeral da ONU ou en editoriais de medios como The New York Times, que en 2022 cualificara a política debloqueo como “fracaso probado e reliquia da Guerra Fría”.

O informe criminaliza a protesta, a crítica e liberdade de opinar. A noción de que as críticas domésticas son teledirixidas por un inimigo externo cumpre a función política de desviar a atención dos fracasos propios e estigmatizar a quen reclama cambios. Historicamente, esta táctica foi utilizada para xustificar a vixilancia e a represión de movementos lexítimos, como xa sucedera no macartismo ou na criminalización do movimiento Black Lives Matter a través de demagóxicas narrativas de infiltración exterior.

O HISTÓRICO BLOQUEO A CUBA SILENCIADO

O máis importante do documento gubernamental dos EUA é o que cala. Quen descoñeza a historia bilateral, non atopará nas súas páxinas mención algunha aos seguintes feitos amplamente documentados:

O bloqueo económico, comercial e financeiro, imposto formalmente en 1962 e aumentado por leis como a Torricelli (1992) e a Helms-Burton (1996), constitúe a pedra angular dunha política de cerco que custou á economía cubana miles de millóns de dólares.

As agresións armadas e o terrorismo de Estado, os plans de atentado contra líderes cubanos probados polo Comité Church do Senado; a tolerancia cara a grupos violentos de orixe cubana-estadounidense que actúan desde territorio dos EUA.

A inxerencia crónica nos asuntos internos de Cuba, mediante o financiamento federal de programas de promoción da democracia que, baixo a fachada da asistencia, sementaron operacións de desestabilización.

Acusar a Cuba de conspiración internacional sería preciso explicar antes como un Estado pequeno, bloqueado e suxeito a un cerco hostil e permanente podería deixar de buscar alianzas na sociedade do país hostil para romper o illamento, exactamente igual que o faría calquera outro Estado en condicións semellantes. Procura de espazos de influencia política e diplomática –a través de contactos con congresistas, viaxes de solidariedade, intercambios académicos ou brigadas médicas– que son parte do exercicio lexítimo da diplomacia pública, non na espionaxe.

A VOLTA DO MACARTISMO

O informe é síntoma dunha deriva evidente na política estadounidense. Nos últimos anos, consolidouse unha práctica de goberno que consiste en procurar un inimigo externo ao que achacar todas as tensións internas. Nesta circunstancia converten Cuba na capital da subversión do século xxi, unha hipérbole que contrasta coa realidade dunha illa que apenas dá superado as consecuencias do agravamento do bloqueo.

Tan rechamante é a asimetría de poder, que a imaxe dunha Cuba controlando remotamente as mentes e as accións dos activistas dos EUA só pode entenderse como unha proxección paranoica ou como unha cortina de fume para termar nunha política fracasada.

O informe é unha elevación do recurso propagandístico chapado en retórica contra Cuba: intereses norteamericanos ameazados, contaxio subversivo, ameaza contra o sistema das liberdades, contaminación perversa da democracia. Recorda á vespera da guerra contra o Iraq e a exaltación dun perigo que non existia: o das armas de destrución masiva.

(Versión en Galego para TSA de Leila Pousa, directora do Instituto Internacional de Linguística de Bogotá)

Unha pantasma percorre o mundo: a pantasma estarrecente do neofascismo; unha pantasma presente mesmo na festa deportiva rachada da que moitos esperaban que abrise un receso (ainda coma unha distración fuxidía e artificial) nos horrores do mundo.

Quen antes se decatara fora Omar Artan, primeiro somalí escollido para arbitrar unha Copa do Mundial de Fútbol, ao ver que lle recusaban o ingreso EUA, un dos países anfitrións. Era só un adianto das restricións de visado que seguiron impoñendo os EUA ao conxunto iraniano, así como o racismo padecido por futbolistas e equipas, que ten a súa expresión delirante nos ataques racistas da dereita internacional contra Francia polo feito de os seus xogadores representar a variedade cultural e étnica da sociedade gala de hoxendía.

Nin puideron os trumpistas esperar que a festa deportiva rematase antes de convocaren un magno congreso internacional co fin de interviren contra “a vaga terrorista que inza no mundo e as redes violentas da esquerda radical”. O magno concilio será arbitrado por Marco Rubio, ministro de Estado dos EUA, que xa ten anunciado a participación de máís de sesenta países.

O socorrido recurso fascista de orquestar o terror contra unha ameaza vermella non é máis que un vello pretexto para xustificar a represión e a barbarie, xusto na altura na que América Latina e o Caribe asistir a unha carreira de candidatos de ultradereita arroutados non só por desmantelar programas progresistas, senón por actuaren de escudeiros da axenda imperial.

No chamamento lanzado dende o Departsmento de Estado, Rubio fai do terrorismo un pretexto para o goberno ao que pertence poder actuar sen interferéncia legal ningunha cando se trate de “asasinatos, secuestros e ameazas dirixidas contra instalacións e forzas da orde e para se adiantaren a ataques contra a infraestrutura crítica, persoal militar e poboación civil”.

Temos a obriga de tomárnolo moi en serio. Cando o goberno dos EUA e os seus incondicionais e amoucos invocan Lei e Dereitos Humanos, o que anuncian de feito é unha carreira de abuso disfrazada de Imperio da Lei; ao pronunciaren a palabra terrorismo, o que ven decontado é o Plan Cóndor, a tortura, os desaparecidos a moreas, como ben sabe América Latina; ou bombas e caos, como os que padecen a diario outras partes do mundo.

Por experiéncia sabe Cuba a tráxica realidade que acompaña a esa cínica estratexia imperial vestida de anti-terrorismo que deixou na súa conta unha dramática lista de mortos e esmoquenados de por vida, e danos materiais para parar de contar.

América Latina, o Caribe, e o propio pobo estadounidense coa intervención do seu mundo intelectual e dos seus movementos sociais e sectores identificados cos máis elementais dereitos á dignidade, a soberanía e a xustiza, somos quen de enfrontar a nova e ameazante ofensiva neo-fascista.

Manifesto da Casa das Américas,

Habana, 13 de xullo de 2026

(Versión en Galego para TSA de Sela Janet Estrada, Universidade de Florida (Gainesville)