Chris Gilbert e Cira Pascual Marquina /REDH*

Non che hai tal cousa como un desastre puramente natural, e nomeadamente nun país bloqueado. A resposta fronte unha desfeita sempre vai estar condicionada por factores sociais, políticos e mesmo xeo-políticos. Pasado o arrasador sismo de 1812, no medio da guerra pola independencia, Simón Bolívar avisóu: “Se a natureza ergue contra nós, loitaremos contra ela e faremos que nos obedeza”. No de hoxe, pode parecer a de Bolívar unha arroutada ante-ecológica, pero o que quixo dicer foi que o principal debe ser o proxecto estratéxico de emancipación por riba da desfeita da natureza.

Compre ter isto en conta ao reflexionar sobre os sismos que recén azoutaron Venezuela. O feito natural é claro: foi un sismo sobre outro, o primeiro de 7,2 seguido, segundos despois, por outro de magnitude 7,5. A destrución percorréu fallas naturais, como a de San Sebastián que cobre a costa da Guaira, pero tamén se propagou ao longo de fallas creadas polo imperialismo sobre ainfraestrutura do país: as capacidades do rescate de emerxencia e o sistema de saúde; fallas causadas por máis dunha década de sancións arrasadoras.

As sancións superan ainda o millar e exceden con moito a palabra ou a ameaza. Mark Weisbrot, diretor adxunto do Centro de Investigación Económica e Política (CEPR) de Washington, calculou que estas medidas de bloqueo causaron a Venezuela 40 mil mortes en só un ano. Para quen non están familiarizados co sistema financeiro internacional, o impacto dunha ofensiva de sancións deste xénero pode ser difícil de comprender. Mais é ben certo que esas intervencións ilegais actúan coma un atranco sobre toda transación internacional; bloquean o comercio e as liñas de crédito e fan que as empresas, os bancos e os gobernos recusen transaccións co país bloqueado, mesmo nos casos nos que puidesen consideralas tecnicamente “legais” baixo o réxime de sancións imperialistas. Evítannas por falta de seguridade e por temor a represalias futuras.

As sancións son outro terremoto

As sancións afectan ao conxunto de medidas de prevención e resposta fronte a catástrofes naturais. En Venezuela, millóns de persoas comezaron a migrar pouco despois de o goberno de Obama publicar no 2015 a Orde Executiva. Fuxiran médicos, persoal de saúde, enxeñeiros civís e outros profesionais cualificados. Manter as equipas pesadas de resgate volveuse máis difícil ao non poderen importar repostos; os hospitais tiveran dificultades para manter ou substituír equipos médicos especializados; as empresas de servizos públicos houberan de pospoñer o mantemento por falla de financiamiento e, mesmo habendo recurso, os provedores recean sancións secundarias. Malia seren tecnicamente legais as transacións, os bancos e as compañías bloquean os contratos, e obrigan ás institucións a improvisaren en condicións de escaseza permanente.

A ofensiva imperialista de 3 de xaneiroe contra Venezuela e o secuestro do presidente democraticamente electo Nicolás Maduro, nunha operación militar que matou a máis de cen persoas e deixou a moitas máis feridas e traumatizadas, causara unha serie de danos de importancia e mesmo que a Revolución Bolivariana logrou conservar o poder político —esencial para calquera proceso revolucionario— foi privada do control sobre a comercialización de petróleo e viuse obrigada a introducir reformas á lexislación altamente avanzada dos seus recursos naturais, especialmente o petróleo.

Todo isto significa que os sismos de Venezuela, esmagadores para a nación en todos os sentidos, foron moito máis perniciosos —tanto no seu impacto inmediato como nas súas consecuencias a longo prazo— por factores directamente atribuíbeis ao continuo asalto múltiple do imperialismo estadunidense contra o país e o seu pobo. O rexistro de mortes soborda xa a cota de 2.300, un tráxico saldo que vai seguir aumentando nos vindeiros días.

O número total de vítimas afectará a nación en moitos níveis. Mais a loita por salvar vidas e materiais mediante unha resposta eficaz, soberana e coordinada é, polo de agora, un campo de batalla, no que o criminal vector do imperialismo estadounidense ocupa un lugar central.

*A Rede de Intelectuais Artistas e Movimentos Sociais en Defensa da Humanidade (RDH ) é unha iniciativa de pensamento e acción contra toda dominacion e exclusión. A REDEH inzou delegacións internacionais a partir do intelectual mexicano Pablo González Casanova ler o Manifesto Á Conciencia do Mundo, 1 de Maio de 2003 na Praza da Revolución da Habana.

Versión en Galego de Lydia Viaño para TSA.

Marily Schneider (Santiago de Cuba) – TSA

Raúl Castro e o presidente Diaz Canel despediran na Habana a Ramiro Valdés, heroe do Moncada, preso na cadea de Pinos, tripulante do Granma e protagonista principal da Guerra de Liberación. No relato da Revolución Cubana, Valdés representa o compromiso do proletariado militante contra a mentira do governo cúmplice da requisa colonial delegada do imperio dos EUA e o compromiso de xustiza, instrucción, progreso e defensa da independencia nacional. A homenaxe de Valdés na Habana tivo réplica en Santiago de Cuba, no Museo 26 de Xullo (instalado no edificio do que for a Cuartel Moncada) e noutras cidades de Cuba que lembraron con diversos programas o compromiso revolucionario de Valdés.

O título de Heroe do Traballo honraba a implicación de Valdés na solución de problemas de importancia para o país coma o da xeneración eléctrica saboteada polo bloqueo. Dende a súa condición de vice-primeiro ministro, Ramiro Valdés conciliaba criterios e procurba a disposición de recursos para os atrancos de orxe reaccionaria non dar travado a vida diaria do pais. Ramiro Valdés recusaba seguir problemas a distancia senón e intervía nas obras, replicando os anos mozos nos que traballaba de electricista e reservaba o tempo de lecer para debater problemas de historia e de teoría política cos camaradas da clandestinidade.

Ortelio González recorda no Granma Diario a presenza do comandante da Revolución nos parques fotovoltaicos ou na bioeléctrica da Central Ciro Redondo, con paso firme para ter visión dos xeneradores a varios metros de altura ou comprobando a instalación de parques solares coma a primeira hidroeléctrica de Ciego de Ávila que leva o nome da súa columna na Serra.

Valdés nacera en Artemisa (Pinar del Rio) 28 de abril de 1932 . Participara no Exército Rebelde despois do histórico golpe contra o cuartel Moncada ,no que tivo un papel principal con só 21 anos. Fora membro do Buró Político do Partido Comunista e vice-presidente dos consellos de Estado e de Ministros até 2019 e foi elexido como vice-primeiro ministro o 21 de decembro de 2019. Fora tamén nomeado Heroi do Traballo da República de Cuba.

AXENCIAS CUBANAS (20.06)– TSA

As novas normas sancionadas polo Poder Popular, completan previsións dos Lineamentos da Política Económica e Social ( 2011-2018) liberalizan de emerxencia o modelo de empresas turísticas, introducen formas de propiedade no sector público, dende o modelo de desenvolvemento turístico, franquean o camiño a formas de propiedade na economía e delimitan a cartilla de racionamento á xubilación e ás persoas necesitadas de protección social e ao tempo amplían o marco do investimento estranxeiro, reforma os salarios e aumenta a autonomía local. Saindo da Terceira Sesións Extraordinaria do Poder Popular, Díaz-Canel invocando ao governo dos EUA dixo que non se podía falar de liberdade “mentres procuran a desesperación dun povo enteiro por falta de recursos vitais”. O presidente dixo que si o governo de Washington quería “de verdade axudar ao povo tiñan que deixalo vivi: “deixen a Cuba comerciar, importar combustíbel, créditos, medicamentos, finanzamento e relacionarse coa súa emigración e co mundo; deixen a Cuba mostrar ao mundo o que é quen de conseguir cando non hai atrancos!”.

Ao anunciar a creación dun grupo de traballo para xestionar o efecto que terán as medidas «de impacto estratéxico» no ordenamento xurídico cubano, o primeiro ministro, Manuel Marrero, sostivo este xoves que «non son ríxidas» e non se conciben como unha renuncia á construción do socialismo, senón que son «condición indispensable para a súa preservación».

«Cando a vida do pobo se volve tan dura, o primeiro deber do Partido Comunista e do Gobierno Revolucionario non é explicar mellor a crise, senón cambiar o que sexa necesario para saír de ela», dixo o presidente Díaz-Canel na sesión parlamentaria extraordinaria que analizou o paquete de medidas.

“Cuba vive as horas máis difíciles deste século e temos a histórica responsabilidade de librala deste trance» propuxo o Presidente que lembrou o concepto de Revolución legado por Fidel hai 26 anos “Revolución é cambiar todo o que ten que ser cambiado. Con plena conciencia do momento que vivimos e co respecto que merece cada cubana e cada cubano, esforzados nestes tempos complexos, non podemos pensar e actuar como en tempos normais, porque non son tempos normais».

Diaz-Canel dixo que as medidas están dirixidas «a romper o cerco de quen se empeñan en asfixiarnos e confésano sen ningún escrúpulo e, ao mesmo tempo, cúlpannos coa cara lavada de producirmos todo o mal que propio bloqueo provoca».

No que vai de 2026, o bloqueo petroleiro fixo que só un barco de petróleo entrase a Cuba, o ruso Anatoly Kolodin en marzo. Á vez, as novas ondas de medidas coercitivas unilaterais, emitidas pola Casa Branca en maio e que entraron en vigor en xuño, establecen fortes castigos para empresas estranxeiras con negocios na illa.

A posibilidade de sufrir sancións (dende conxelación de activos até restricións de uso de dólares) e a deterioración da economía cubana produto das propias sancións, fixeron que nas últimas semanas pechasen parcial ou totalmente as súas operacións na illa compañías como as canadianas Sherritt e Blue Diamond, as españolas Meliá e Iberostar e varias aeroliñas internacionais.

BLOQUEO CONTRA A SOCIEDADE A FAMILIA E A ECONOMÍA

Denunciou que «a dura realidade que nos impón este castigo colectivo contra a economía, a sociedade e a familia cubana, procede dunha persecución financeira real, diaria, que leva a encarecer cada pinga de combustíbel, cada medicamento, cada produto alimenticio, cada peza e cada tecnoloxía que o país precisa».

“Cuba resiste heroica e creativamente un castigo bárbaro, inmerecido, insoportábel, ao que agora engaden a ameaza de agresión militar e, sempre, a mentira, todo dentro dun marco que opera coma arma estratéxica fronte a resistencia colectiva”.

O paquete de medidas aprobado en sesión extraordinaria do 18 pasado no Parlamento, establece maior apertura a formas de xestión non estatais, investimentos estranxeiros e esquemas de negocio e abre a porta a novas formas de arrendamentos, usufruto sen carácter oneroso e venda de inmóbeis —avaliada caso a caso— tanto para cubanos residentes no país como no exterior.

Anuncia «novos actores» no sector turístico baixo «novas modalidades», o fomento de investimento estranxeiro directo (especialmente para cubanos non residentes) así como medidas para ampliar o rol do sector privado. No que vai de 2026, o bloqueo petroleiro fixo que só un barco de cru entrase a Cuba (o ruso Anatoly Kolodkin, en marzo). Á vez, as novas bátegas de medidas coercitivas unilaterais, emitidas en maio e que entraron en vigor en xuño, establecen fortes castigos para empresas estranxeiras con negocios na illa.

Salienta a proteción especial dos sistemas de transporte colectivos ou privados a partir da enerxía fotovoltaica que podería converter a illa o parque móbil máis descarbonizado do mundo.

Están previstas novas modalidades de negocio en destinos estratéxicos como os Caios, Habana Vella, Trinidade e outros de alto potencial turístico, no entando haberá licencias para desenvolvemento inmobiliario en todas as zonas turísticas que o requiran e habilitaránse empresas mixtas e esquemas de arrendamento para as mariñas.

Anúnciase ainda a creación dun banco cooperativo en liña, orientado á promoción de activos virtuais; a autorización de aluguer de autos por empresas mixtas, o investimento estranxeiro e outras formas de xestión non estatal; a constitución de axencias de viaxes de empresas mixtas, actores privados e formas de xestión non estatal, e a incorporación de guías de turismo e xestores de destinos locais.

Outra novidade é a cobranza dun imposto especial ás actividades turísticas para a protección do medio ambiente e outros fins asociados á sustentabilidade do sector, así como a expansión internacional de franquícias cubanas como parte da estratexia de posicionamento do país no mercado turístico global.

O paquete de medidas prevé asemade a creación de procedementos para quebra, liquidación e reestruturación de empresas, así como a posibilidade de converter empresas estatais en sociedades mercantís por accións ou participacións.

Segundo o anunciado polas autoridades na sesión parlamentaria, o Estado definirá a súa participación accionaria en cada sector da economía e manterá unha posición maioritaria naqueles considerados estratéxicos para o desenvolvemento nacional.

As reformas tamén inclúen cambios para dinamizar a agricultura, o comercio exterior e o sector inmobiliario, descentralizar a toma de decisións e dotar de maior autonomía a empresas estatais e municipios e ao tempo proxecta autorizar maior participación do capital privado na actividade financeira, incluída a posible creación dunha banca privada baixo a supervisión do Banco Central e suxeita ás mesmas regulacións do sistema bancario estatal.

Ao tempo que as axencias de prensa internacionais espallaban o lote liberal, o ministro de Relacións Exteriores de Estonia, Margus Tsahkna, recibía ao secretario da Asemblea da Resistencia Cubana (ARC), Orlando Gutiérrez Boronat, e anunciaba que “o réxime cubano non respecta os dereitos fundamentais dos seus cidadáns nin amosa vontade de cambio ningunha”.

Versión Galega de Nadia Beceiro Devesa para TSA

Cuba en Datos (Cubadebate) – TSA

O atranco principal do desenvolvemento económico e social de Cuba é dende hai 67 anos o bloqueo dos EUA, causante de enormes danos á economía da illa. O impacto humano deste ilegal cerco é incalculabel: vidas perdidas e sofrimento privado e familiar que afecta dunha maneira ou doutra a toda a poboación cubana.

As dúas Ordes Executivas que levan a asinatura do presidente Donald Trump (do 29 de xaneiro e Primeiro de maio de 2026) agravaron a asfixia intencionada contra Cuba e o seu pobo e levaron a límites extremos o cerco económico e o sufrimento humano provocados por estes abusos unilaterais e extraterritoriais de castigo colectivo.

Uns 1 400 MW da xeración eléctrica distribuída no país, non poden ser utilizados porque os EUA impiden adquirir a Cuba o diésel e o fuel que requiren grupos, motores e sistemas de transporte de combustíbel, debido ao bloqueo total ao acceso de Cuba ao petróleo e os seus derivados.

Padece a poboación unha media diaria de máis de 20 horas de apagamentos, o que afecta ao alumbrado, a cocción de alimentos, ao acceso á auga potábel e aos servizos de TV e comunicacións e outras intendencias básicas.

Por causa do ilegal cerco. duplicouse a taxa de mortalidade infantil o que deu como resultado a perda de 1.800 naipelos; segundo mostra un estudo recente do CEPR. Cuba tiña en 2017, ao comezo do primeiro mandato de Trump, unha mortalidade infantil excepcional para un país do Sur Global, dun 4.0 por cada mil nados vivos. Ese índice escalou nestes anos até o 9.9 por cada mil nados vivos no 2025.

A 65% diminuíu o índice de supervivencia dos nenos con cancro en Cuba, dun 85% de supervivencia que se rexistraba antes do arreciamiento do bloqueo enerxético . Máis de 100 mil cubanos están en listas de espera para recibir cirurxías electivas ou reconstrutivas, como resultado directo das carencias enerxéticas e de insumos médicos provocados polo bloqueo. Entre eles hai 5.152  pacientes oncolóxicos dos que 12 mil son menores, dacordo con datos do MINSAP.

As 2 888 persoas que eciben en Cuba tratamento regular de hemodiálise por insuficiencia renal crónica, están suxeitos a carencias diversas no seu tratamento altamente dependente de insumos, auga e equipamento especializado.

Un dos principais logros da saúde pública cubana, o Programa Nacional de Inmunización, que inclúe 16 vacinas e protexe a millóns de menores cubanos, está en serio risco. As restricións derivadas do bloqueo dificultan cada vez máis a adquisición de materias primas, equipamento e recursos financeiros para soster a produción nacional de vacinas.

Trescentos medicamentos do Cadro Básico de Saúde, dos 395 que se producen en Cuba, non son accesíbeis polo bloqueo de materias primas e insumos farmacéuticos. O bloqueo dificulta igualmente a produción no país de varios diagnosticadores de enfermidades desenvolvidos pola industria nacional, entre eles probas esenciais para a detección precoz do cancro . Máis de 100.000 menores de Cuba non están a recibir diariamente o litro de leite, subsidiado polo Estado, debido sobre todo á falta de combustible para transportar o leite desde as unidades produtoras ás cidades.

Por causa das trabas loxísticas e de pago para a compra de trigo, só se puido atender un 50% das necesidades de fariña polo que o peso do pan de ración houbera de diminuir de 80 a 60g. Pola falla de combustíbel, 170 contedores de produtos esenciais chegados a Cuba, por un valor de 6,3 millóns de dólares, non puideron ser distribuídos aos seus destinatarios. 11 000 toneladas de alimentos básicos que o PMA xa ten en armacéns por toda Cuba, están a distribuírse “a un ritmo moito máis lento do previsto” por carencias de combustíbel e transporte. UNICEF E PNUD informaron que teñen varias decenas de contedores en portos cubanos que logran extraer e distribuír con enorme lentitude.

A asfixia económica

A Orde Executiva do Primeiro de Maio do governo de Washington, ampliou até límites inimaxinábeis as medidas punitivas de Washington contra a economía cubana e calquera empresa no mundo que pretenda comerciar ou investir en Cuba.

Como resultado destas imposicións no límite, a compañía canadense Sherrit International cesou as súas operacións mineiras e enerxéticas en Cuba. As dúas principais navieras internacionais que operaban con Cuba, a francesa CMA CGM e a alemá Hapag – Lloyd decidiron deixar de aceptar novos pedidos procedentes de Cuba ou con destino á illa. Como resultado, un grupo de pezas e partes destinadas á reparación da termoeléctrica Antonio Guiteras, a maior unidade de xeración térmica do país, están varadas en Francia; uns 20 contedores de ron cubano destinados á exportación están igualmente varados en terminais portuarias cubanas. Numerosas compañías aéreas como Turkish Airlines, Iberia, Air Canada, Air France, World2Fly e outras cancelaron os seus voos a Cuba por non podérense subministrar no país de combustíbel de retorno; a baixa na venda de billetes tamén producira cancelacións.

A compañía canadense Blue Diamond retirouse de Cuba e da xestión de máis de 60 instalacións hoteleiras no país. As compañías españolas Meliá e Iberostar deixaron de administrar 15 e 12 hoteis, respectivamente, das instalacións que operan no arquipélago cubano. 

O banco estranxeiro que procesaba as operacións en Cuba utilizando as tarxetas VISA e MASTERCARD, interrompeu a súa relación con FINCIMEX desde o 6 de xuño. Transfigura Group comunicou a fundiciones na China que deixarían de recibir cargamentos de concentrados de zinc procedentes do proxecto Castellanos, en Pinar del Río, Cuba, como resultado da chantaxe dos EUA. A Empresa mineira A Victoria SA (entidade mixta entre a australiana Antillas Gold Ltd e a cubana SOF Geominera SA) foi sancionada polo Departamento do Tesouro dos EUA por “xerar ingresos para o Estado cubano”. Previamente penalizaran a tamén mineira Moa Nickel S.A. (mixta entre a Sherrit e o Grupo Empresarial do Nickel) A empresa estatal cubana de petróleo e derivados CUPET foi incluída na lista de arbitrariamente sancionadas polo governo de Washington, con efectos extraterritoriais, no propósito de levar ao extremo o cerco enerxético contra Cuba.

Cortar a Solidariedade

A Orde Executiva do 1 de maio chegou ao paroxismo de criminalizar as doazóns que cidadáns e entidades poidan facer a Cuba no medio da grave crise xerada pola extensión ao límite do bloqueo. Dende o governo de Washington desprestixiaron e tentaron encausar xudicialmente organizacións e persoas solidarias con Cuba en EE.UU como The People´s Forum, CodePinK, ANSWER, Tricontinental, ou a plataforma mediática Break Thorough News, ou o influencer Hasan Piker .O Departamento do Tesouro ditou medidas de represalia contra o Instituto Cubano de Amizade cos Pobos, principal canalizador da solidariedade e de doazóns en Cuba e á súa axencia de viaxes AMISTUR, co que se ameaza con sancións a todo o que sosteña relacións con esta organización cubana. A plataforma de pagos Stripe pechou a conta de Cuban Americans for Cuba Inc, unha organización que traballa polo fin do bloqueo dende os EUA. Segundo a mensaxe recibida pola organización, Stripe decidiu pechar a conta por supostos “compromisos con entidades prohibidas”, incluíndo a Cuba, debido a restricións de reguladores e socios.

Mpara alén de números e medidas coercitivas, o bloqueo é un castigo colectivo, extremo e inxustificábel contra o pobo cubano. É xenocida, ilegal, extraterritorial e contrario ao Dereito Internacional.

Versión en Galego de Sela Codeso Santalla para TSA

EUROPA POR CUBA – TSA

Cuba manténse coma símbolo de resistencia fronte ao bloqueo do goberno dos EUA, de máis de 60 anos. Nun contexto internacional marcado pola dereitización e o colonialismo non arreprentido, o estado de sitio non representa só unha política exterior senón un propósito de afogar un proxecto político, económico e social que desafia os piares da orde capitalista global. Eis por que a solidariedade internacional con Cuba non pode ser superficial nin circunstancial senón obrigadamente ideolóxica, consciente e combativa.

A historia ten probado que sen ideoloxía revolucionaria non hai transformación real. As revolucións non proceden da espontaneidade nin do oportunismo, senón da claridade política, do compromiso sostido e da vontade organizada dos pobos. Endebén, a defensa do socialismo en Cuba non é un asunto exclusivamente nacional: é un asunto de toda a humanidade. Cuba representa a posibilidade concreta de construír unha alternativa ao capitalismo armado, e a súa resistencia irradia forza a correlación mundial a prol dos pobos.

Renunciar á defensa ideolóxica do socialismo debilita de feito a capacidade de resposta fronte á dominación imperialista. Sen unha base ideolóxica firme, a solidariedade baleírase de contido, convértese en xesto simbólico e perde o seu potencial transformador. Por iso, a solidariedade con Cuba debe asumir un carácter político claro: non se trata só de acompañar, senón de defender activamente o seu dereito a ser libre e independente.

As organizacións políticas, sindicais e sociais teñen un papel fundamental nesta tarefa. Nunha autocrítica honrada e necesaria, en demasiadas ocasións, a solidariedade internacional ficara reducida a accións limitadas, sostidas por pequenos grupos de militantes comprometidos, no entanto a maioría das das organizacións permanecía á marxe. Esta situación contrasta de xeito evidente coa mobilización masiva que acompaña ás convocatorias electorais, beneficiarias de todos os recursos humanos e materiais dispoñibles.

Mais se o internacionalismo é un principio fundamental do movemento revolucionario, non pode ocupar un lugar secundario na práctica política; a solidariedade non é un capricho nin unha actividade complementaria: é un compromiso central da loita dos pobos.

No entanto é imprescindibel recuperar o carácter combativo das accións de solidariedade que nunca poden ser espazos meramente festivos ou simbólicos, desprovistos de contido político. A situación que enfronta Cuba esixe seriedade, firmeza e coraxe. Cada acción debe contribuír a elevar o nivel de conciencia, denunciar o bloqueo e mobilizar a sectores cada vez máis amplos da sociedade.

Mobilizar “até o último militante” non é unha consigna baleira, senón unha necesidade política. Só mediante a implicación activa e consciente das bases será posíbel construír unha solidariedade efectiva, capaz de incidir na opinión pública e de presionar sobre os gobernos para que cesen as políticas de agresión contra Cuba.

A condición revolucionária implica asumir a defensa da Revolución en calquera recuncho do mundo e significa entender que as loitas non son illadas, que forman parte dun mesmo proceso histórico de emancipación. No de hoxe, Cuba ocupa un lugar central nesa loita. Defendela non é só un acto de solidariedade: é un acto de coherencia, de compromiso e de responsabilidade histórica.

A solidariedade internacional con Cuba ten de estar á altura do desafío. Non abonda con declaracións: requírense accións sostidas, organización, claridade ideolóxica e vontade resolta. Porque na defensa de Cuba, xógase, tamén, o futuro de todos os pobos que aspiran a seren verdadeiramente libres.

*Europa por Cuba é unha iniciativa de comunicación e solidariedade internacional para difundir a realidade cubana e poder superar a desinformación e o bloqueo impostos polos EUA e promover o intercambio cultural e político entre Cuba e os países da UE.